مناظرات امام رضا(ع) با علمای فرق و ادیان در تاریخ مشهور و در کتاب های حدیثی هم چون « عیون اخبارالرضا» و « احتجاج» ثبت و ضبط شده است.
این مناظرات بیشتر در محور اعتقادات و مسائل کلامی دور می زد و موضوعاتی چون توحید، صفات خدا و عدل و... مورد بحث واقع می شد. در این نشست ها که بسیاری از آن ها در دربار مامون و توسط او برگزار می شد، طرف های مناظره در انتها به وسعت علم و دانش حضرت و قوت منطق ایشان اعتراف می کردند چنان که جاثلیق عالم مسیحی در پایان مناظره به امام می گوید: سوگند به حق مسیح که من فکر نمی کردم در علمای مسلمین کسی مثل شما وجود داشته باشد و یا عمران صابی که متکلمی زبردست و چیره بود، در پایان بحث، اسلام آورد و گفت: گواهی می دهم که خداوند متعال همان گونه است که توضیح دادی و به یکتایی وصفش کردی و گواهی می دهم که محمد بنده اوست که به نور هدایت و دین حق مبعوث شده است. آن گاه روبه قبله به سجده رفت و اسلام آورد. و پس از این واقعه در شمار یکی از متکلمان اسلامی درآمد که از فرقه ها و گروه های مختلف نزد وی می آمدند و با او مناظره می کردند. در این جلسات گاه مامون طرف صحبت قرار می گرفت و البته نه به صورت مناظره که بیشتر به گونه پرسش و پاسخ و یادگیری با امام گفت و گوی علمی می کرد.













